Psychologist In Baku – Ulker Isayeva

Hope you enjoy my blog!


Leave a comment

Abortions – My body my choice / Аборты – Мое тело мой выбор (in Russian)

Image

Это произошло холодным зимним вечером, когда Айсель возвращалась домой с работы. Ее начальник в очередной раз задержал ее на два часа больше, так как им нужно было закончить отчет до следующего дня. Ее отец звонил уже в четвертый раз и на этот раз он грозился лишить ее работы, потому что ему надоело, что его дочь возвращается домой столь поздно. Второпях, Айсель решила пойти по короткой дороге, так как ей уже надоели разговоры дома и совсем не хотелось уходить с работы. Узкая дорожка, ведущая домой была очень темной и не совсем безопасной в такое время дня. Вокруг не было ни души… Единственное чего боялась Айсель – это мелких уличных воров, которые могли ее остановить и забрать кошелек. А также она боялась за свою жизнь… Но ей никогда в жизни не пришло бы в голову, что она может быть изнасилована, так как она никогда не встречала реальных людей, с которыми это случалось. Обычно, это были вымышленные персонажи из фильмов, журнальных статей и безликие силуэты с телевизионных ток-шоу.

Все что произошло потом, Айсель запомнилось частично, как кадры из фильма ужасов. Холодная стена, спущенные колготки и острые боли…

Спустя пять недель, Айсель узнала что беременна. Она чувствовала себя заразной, униженной, пристыженной, разгневанной и одинокой.  Естественно, она пошла в больницу, назначила день и в последствии отделалась от «того», что убивало её еще больше…

Таких как Айсель не мало. Есть также женщины, которые подвергаются физическому и сексуальному насилию со стороны своих же парней, женихов, мужей. А еще есть девушки, которые беременеют и им приходится делать аборт лишь потому что отец может в порыве гнева что нибудь с ней сделать.

Бывают нередко и случаи, когда женщины пользующиеся противозачаточными средствами случайно беременеют. Как тогда судить эту женщину, если она по каким-то причинам не хочет или не готова рожать этого ребенка? А вы знаете, что по статистике криминальные личности и заключенные в своём большинстве были детьми, которых не хотели, не любили и которым не дали нужное образование из-за того что не было достаточных средств?

Да, конечно же, возникает вопрос: Почему она вовлекла себя во все это, почему не предохранялась? Сама виновата… Но разве каждый из нас не способен на какую то ошибку, глупость и невнимательность? Обязательно, чтобы человек страдал всю оставшуюся жизнь из-за этого? Ну запретили мы аборты в стране – и что? Разве те, у который есть возможность, не станут выезжать в другие страны и делать аборт? А про тех, у которых нет возможностей я вообще молчу. Врачи будут продолжать совершать эти операции у себя дома либо где нибудь в нелегальном месте, в нестерильных обстановках. Найдутся много шарлатанов без медицинского образования, которые будут браться за услугу по искуственному прерыванию беременности, лишь бы заработать на этом большие деньги (цена операции резко возрастёт в три раза). Возрастет смертность среди женщин, которые будуть погибать впоследствии этих операций…

Не так давно Премьер-Министер Турции Тайип Эрдоган выступил с речью, в которой говорилось о том, что в Турции будут рассматривать вопрос о запрете абортов, так как аборты это убийство. После этого изреченья женщины Турции восстали и начали проводить различные акции в центральных городах. Одна из самых популярных и креативных акций против запрета абортов стала акция под названием “Benim bedenim, Benim kararım” т.е. «Мое тело, Мое решение». В рамках этой акции различные женщины и даже мужчины высылают свои фотографии с разными протестными надписями, тем самым проявляя своё несогласие с  такого рода постановлением. Пройдя по данной ссылке, вы можете увидеть фотографии, посылаемые со всей Турции, а также многих известных личностей, которые приняли участие в данной акции, тем самым пополняя ряды протестующих.

В других государствах аборт рассматривается по разному: в некоторых странах аборт полностью запрещен, а в иных странах аборты легализованы лишь в тех случаях, когда присутствует изнасилование, серьезные аномалии плода и если ето грозит жизни женщины. Есть страны, где разрешаются аборты по социально-экономическим показателям. И, конечно же, есть много стран, где женщина имеет право решать сама – хочет ли она оставить ребенка или нет.

Я не призываю всех женщин смотреть на аборты как на обычную вешь. Аборт – это в первую очередь моральная травма, так как совесть будет мучать всегда. Аборт уменьшает фертильность, так как аборт может привести к инфекциям, шрамам, которые могут помешать забеременеть когда вы этого на самом деле захотите. Конечно же, в первую очередь ребенок в вашем утробе ни в чем не виноват и ему тоже хотелось бы появиться на свет и жить.

Но никто не должен лишать женщину ее права строить свое будущее и принимать самостоятельные решения.

Albert Bandura & I

Leave a comment

Albert Bandura & I

One of the most prominent moments in my life as a psychologist. Picture was taken in 2009 in Anaheim, California during the Evolution of Psychotherapy conference, with one of the greatest scientists Albert Bandura.

Albert Bandura is mostly known for his theories of self-efficacy and social learning. Most of us have definitely heard about famous “Bobo doll experiment” which is also Bandura’s work. He has been a president of American Psychological Association and currently he is working at Stanford University.

Unfortunately he couldn’t attend Evolution of Psychotherapy, 2013 due to some health problems. I am very lucky I got a chance to meet him personally in 2009.

One of my favorite Albert Bandura quotes which I use almost in all of my trainings:
“Self-belief does not necessarily ensure success, but self-disbelief assuredly spawns failure” 1997.


1 Comment

Ziqmund Freyd – Bildiklərimiz və bilmədiklərimiz.

Psixologiya insan davranışını və mental prosesləri (zehni pro­ses­ləri) öyrənən elmdir. Psixologiya elmi bir neçə qollara ayrılır. Bun­lara misal olaraq bioloji psixologiya, koqnitiv psixologiya, dav­ra­nış psixologiyası, inkişaf psixologiyası, sosyal psixologiya, kli­ni­ki psixo­lo­giya, təhsil psixologiyası və s. sahələrin adlarını çəkmək olar. Psixologiya elmi ilkin mərhə­lə­də fəlsəfə və biologiya elmlə­rin­dən inkişaf etmişdir. Psixologiya barəsində müzakirə­lər yunan fi­losofları Aristotel və Sokratın düşüncələrində belə nəzərə çarpır. Psi­xologiya sözü yunancadan – “Psixe” sözündən götürülmüş, “ruh” və ya “zehn” deməkdir. Aristotel, dünyada ilk psixoloji kitab sa­­yı­­lan “Para Psixe” (“zehn və ya ruh haq­qın­da”) kitabının müəllifi olmuşdur. Bu kitabda müasir psixologi­ya­nın əsasında duran başlıca fikirlərə rast gəlmək olar.

Psixologiya elmi, ilk dəfə Wilhelm Wundt və William James-in ayrı-ayrı məkanlarda, amma eyni zamanda, 1875-ci il­də ilk psixoloji laboratoriyalar ya­rat­dıqları vaxtdan etibarən bir eks­peri­mental elm olaraq qəbul edil­mə­yə başlamışdır. Wilhelm Wundt hiss etmə və qavrama duy­ğu­la­rı­nı nümayiş etdirmək üçün Almani­ya­­nın Leypsiq Universitetində (University of Leipzig), William James isə eyni ildə bənzər eksperimental psixoloji laboratoriyanı Harvard Universitetində yaratmışdır. Bundan sonra bir sıra psixo­loq­lar elmi tədqiqat mövzusu olaraq insanın şüurunu və mental proseslərini öy­rən­məyə başlamışlar.

Lakin Ziqmund Freydə (Sigmund Freud) qədər heç bir psi­xo­­loq insanın şüurundan xaricə çıxmağa cəhd göstər­məmişdi. Freyd in­sanın şüuraltını öyrənməklə “Psixoanaliz” adlanan anlayışı yara­dır. “Psixoanaliz” sözü çox vaxt “psixologiya, psixo­tera­pi­ya, psi­xia­t­riya” anlayışları ilə qarşılaşdırılır və hətta səhv salı­nır. Halbuki, bunlar bir-birindən tamamilə fərqli anal­yış­lar­dır. Psixoanaliz psi­xo­te­rapiyaya yanaşma növüdür. Psixo­a­na­liz­dən əlavə psixo­te­ra­­pi­ya­ya başqa yanaşmalar da mövcuddur və bun­la­ra, koqnitiv yanaş­ma, sosial yanaşma, davranış yanaşması, huma­nist yanaşma, koq­ni­­tiv-davranış yanaşması və başqaları aiddir. Müa­­sir psixologiyada terapevtlərin istifadə etdikləri iki ən böyük te­ra­piya növü koqnitiv-davranış terapiyası (Cognitive-beha­vio­ral therapy) və psixoanalizdir. Freydin psixologiya elminə gös­tər­diyi tə­si­ri ilk növbədə burada görmək olar. Onun yarat­dı­ğı cərəyan bir əsrdən çoxdur ki, psixologiyada, o cümlədən müasir psixologiyada geniş is­ti­fa­də olunur və demək olar ki, hələ də psixologiyanın ilk sıralarında yer almaqdadır.

Ziqmund Freyd 1856-ci il mayın 6-da indiki Çex Respublika­sı­­­nın ərazisində yerləşən, o vaxtlar isə Avstriya-Macarıstan impe­ri­ya­sı­nın bir hissəsi olan Freiburg-da anadan olmuşdur. Ortayaşlı yəhudi yun tacirinin özündən iyirmi yaş kiçik qadınla olan ikinci evlili­yin­dən dünyaya gələn Ziqmund 4-5 yaşında ailəsi ilə bərabər Vyanaya köçmüşdür. Demək olar ki, həyatının çox böyük hissəsini bu şəhər­də keçirmişdir. Səkkiz uşaqdan ibarət böyük ailənin üzvü olan Ziqmund digər qardaş-bacılarından öz istedadı, bacarığı və iti ağlı ilə həmişə fərqlənirdi. Bu səbəbdən valideynləri onu başqa uşaqlardan ayıraraq, oxumaq üçün ona daha yaxşı şərait yaradırdılar. Hətta digər uşaqlar şam işığında dərs oxuduqları zaman, Ziqmunda nöyüt lampası işığında oxumaq şəraiti də yaradılırdı.  1938-ci ildə Ziqmund yəhudi olduğu üçün Vyananı tərk et­mə­­k məcburiyyətində qalmış və Londona yerləşmişdir. Burada da bir il yaşadıqdan sonra 1939-cu ilin sentyabrında uzun illər mübari­zə apardığı xərçəng xəstəliyindən vəfat etmişdir.

O vaxtlar, tibb və hüquq peşələri yahudilər üçün əsas peşə növü sayılırdı; 1873-cü ildə –on yeddi yaşında Freyd Vyana Universitetinin tibb fakültəsinə daxil olmuşdu. Lakin 1881-ci ilə qədər o, buradan məzun olmamışdır. Buna səbəb onun 1876-cı ildən 1882-ci ilə qədər Er­nest Brukenin (Er­nest Brucke) Fiziologiya İnstitutunda elmi təd­qi­qatla məşğul olmasıdır. Ümumiyyətlə, Ernest Brukenin baxışları, nöqteyi-nəzəri Freydin düşüncə tərzinə çox təsir etmişdi. Bruke və onun ətrafında cəm olan tədqiqatçılar özlərini əsasən o zamanlar qəbul edilməyən bir ideyaya həsr etmişdilər. Onlar dünyada baş verən bütün vacib pro­ses­lərin fizika və kimya elmləri vasitəsilə izah edilə biləcəyini dü­şü­nür, nəticədə biologiya elmini bütün dini fikirlərdən və ya təsirlərdən uzaqlaş­dı­rır­dılar. Freyd həyatının axırına qədər bu fikrə sadiq qalmışdır, yəni bütün vacib proseslərin, eləcə də, düşüncə, hisslər, fantaziyalar və baş­qa psixoloji hadisələrin də səbəb və nəticə (cause and effect) prin­­sipi ilə müəyyən olunduğunu düşünmüşdür.

Qeyd etdiyimiz kimi, Freyd daxil olduğu Vyana Universitetinin tibb fakültəsini ancaq səkkiz ildən sonra bitirmişdir. Bunun əsas səbəbi Freydin praktiki tibbdən daha çox elmi tədqiqatla maraqlanması idi və o, həyatının sonuna qədər tədqiqatla məşğul olmağın daha maraqlı olduğunu düşünürdü. Ancaq 1882-ci ildə öz gələcək həyat yoldaşı Martha Bernays ilə tanış olub, onu sevəndən sonra, ilk vaxtlar Ernest Brukenin labo­ra­to­riyasında qalıb tədqiqatla məşğul olsa, ailəsini dolandıra bilməyə­cə­­­yi­ni anladı və çox həvəssiz olsa da, tədqiqatı buraxıb növ­bə­ti üç il­də Vyana Hospitalında tibbi praktika ilə məşğul olmuşdur. 1886-cı ildə Martha ilə evləndi və yarım əsrdən çox onunla birlikdə həyat sürdü. Onların üç qızı və üç oğlu dunyaya gəldi. Kiçik qızı Anna isə atasının yolunu davam etdirdi və uşaq psixoanalizi adlanan sahənin məşhur alimlərindən biri oldu.

1885-ci ildə Freyd qazandığı dövlət qrantı vasitəsilə altı aylığına Parisə getmiş və dönəmin məşhur neyroloqlarından olan Jean Mar­tin Charcot-nun Salpetriere Neyrologiya Kli­ni­ka­sın­da təhsil almağa haqq qazanmışdır. Charcot isteriya, afazia və hipnoz möv­­­zularında ilkin çalışmaları ilə bütün Avropada məşhur ol­muş­dur. XIX əsrdə isteriya xəstəliyi beyin, sinir sistemi zədələ­nməsi və ya başqa bioloji səbəblərlə izah edilmir, iflic, nitq anormallığı, yad­daş pozulması, ürək bulanması, qusma, xəyalgörmə, huşunu itir­mə ki­mi simptomların mövcud olduğu xəstəlik kimi tanınırdı. Be­lə bir cid­­di xəstəliyə tutulan xəstələri yaxşılaşdırıb, sağalda bilən və bu sahədə maraqlı elmi tədqiqatları olan alim kimi Charcot nevro­lo­gi­­yada, demək olar ki, inqilab yaratmışdır. Müasir psixiat­ri­yada is­te­riya xəstəliyi artıq mövcud deyil, indi artıq bu simptomları daşı­yan xəstələrə daha çox həyəcan anormallığı, depressiya, somatiza­si­ya kimi diaqnozlar qoyulur.

Təbii ki, Charcot-nun yanında çalışdığı bu dövrlər Freydin psixolo­gi­yaya marağını daha da artırmış və onun gələcəkdə psixoanalizlə məş­ğul olmağına təsir etmişdir. Vyanaya döndükdən sonra Freyd Pa­risdə üzərində çalışmış olduğu isteriya və hipnoz mövzularında seminarlarda çıxışlar etmiş və bu seminarların Vyana psixiatriya çevrəsində çox da anlayışla qarşılanmadığını görmüşdür. O dövrün Vyana psi­xiatriya və nevrologiya çevrəsi Charcot-nun xəstələrlə apardığı prak­tiki tədqiqatlarının nəticələrinin həddindən artıq qabardılmış və şişirdilmiş olduğunu düşünür və bunları ciddi qəbul etmirdilər. Hət­ta onu şarlatan adlandırırdılar. Təbii ki, Freyd bu reaksiyaları gör­dük­dən sonra çox məyus olmuş və 1886-cı ildə şəxsi tibbi mərkə­zi­ni açıb bir müddət burada yəhudi həkim dostu Joseph Broyer-in göndərdiyi isteriya xəstələri ilə məşğul olmağa baş­­lamışdır. Ümumiyyətlə, Broyer Freydin həyatında atalıq rolunu üzərinə götürmüş, ona həmişə maddi və mənəvi yardım göstər­miş­dir. 1895-ci ildə Ziq­mund Freyd və Joseph Broyer birlikdə “Iste­riya üzə­rin­də çalışmalar” adlı kitab da nəşr etdirmişlər. Deyirlər ki, Broyer ilə Freydin münasibətləri təxminən bu kitabın nəşr olduğu zamanda soyumağa başladı. Bu iki dostun və məsləkdaşın hansı səbəblərdən düşmən olduqlarını indiyə qədər aşkar olunmamışdır. Freydin bioqrafiyasını yazan Ernest Jones-un  yazdıqlarına əsasən Broyer Freydin bəzi fikirləri ili xüsusən də, isteriya xəstəliyinin kökündə seksual səbəblərin böyük rol oynaması ilə qətiyyən razılaşmırdı. Ancaq bu dəqiq səbəb kimi qəbul olunmamışdır. Səbəbin nə olduğunu dəqiq bilməsək də, bu iki insanın həyatlarının axırına qədər bir daha dost kimi görüşmədikləri məlumdur.

Freydin ilk nəşr olun­muş işi olan “Afazya haqqında” isə 1891-ci ildə işıq üzü görmüşdü. Bu yazıda neyroloji xəstəlik olan afazya haqqında danı­şılır və ümumiyyətlə, normal və xəstə insanların nitq funksiyasının nev­ropsixoloji modeli təqdim olunur. Afaziya xəstəliyinə tutulan za­man insan bəzi sözlərin tələffüzündə və ümumi əşyaların adının çə­kil­məsində çətinlik çəkir.

1896-cı ilə qədər Freyd nevrotik xəstələrin müalicəsində Parisdə Charcot-dan öyrəndiyi hipnozdan istifadə etməyə davam etdi. Ancaq bir müddət sonra başqalarından fərqli olaraq, o, hipnozu insana müs­­bət sağlamlıq məsləhətləri aşılamaq üçün yox, Broyerlə bir­lik­də kəşf etdikləri “katarsiz” metodu üçün istifadə etməyə başladı. Katarsiz effekti ilk dəfə Broyerlə Freydin müalicə etdikləri Anna­nın hipnozu zaman kəşf olunmuşdur. Anna iyirmi bir yaşında idi və uzun zaman vaxtının böyük hissəsini xəstə atasına baxmaqla ke­çir­mişdi. Atasının ölümündən sonra Anna yeməkdən tamamilə im­ti­na etmiş, əlləri və ayaqları bir qədər iflic olmuş və onda qeyri-iradi spazmalar, hallüsinasiyalar əmələ gəlməyə başlamışdı. Əgər Anna hansısa bir isterik simptomunun ilk dəfə meydana gəl­di­yi anı xatırlaya və hipnoz vasitəsilə eyni emosiyaları yenidən ya­şaya bilirdisə, bunun nəticəsində həmin simptomlar tamamilə yox olurdu. Bu təcrübədən sonra Annanın üzərində tətbiq olunan və ef­fektiv nəticələr göstərən metoda katarsiz (Yunancadan tərcümədə – “təmizləmə”) adı verildi. Bundan sonra hipnoz xəstəyə ha­nsısa simptomların unudulmuş hissələrini və ya mənbələrini xa­tır­latmaq üçün istifadə etməyə başlamışlar.

Freyd müasir dövrdə insan şöhrətpərəstliyinə, məğrurluğuna, insanın məskən saldığı Yer kürəsinin kainatda, insanın özünün isə bütün canlılar arasında mənşəcə çox fərqli, əlahiddə olduğu barədə dünyada hakim olan fikirlərə güclü zərbə endi­rən nəzəriyyələrin baniləri kimi qəbul olunan Kopernik və Darvin kimi alimlərin sırasında yer alır. Nikolay Kopernik o zamanlar hökm sürən düşüncənin, yəni yer kürəsinin və nəticə etibarı ilə in­san­ların astroloji kainatın mərkəzində olmadığını sübut etmişdir. Çarlz Darvin isə özünün təkamül nəzəriyyəsi ilə insanların da müəyyən bir heyvan cinsinə aid olduqlarına dair fikir irəli sürmüş və nəticədə insanların bioloji kainatın mərkəzində ol­ma­dıqlarını nümayiş etdirmişdir. Freyd, öz növbəsində, dəliliklə sağlam fikirli­li­yin, sağlam düşüncənin arasındakı sərhəddi yıxıb, bunların dəyişkən olduğunu və hər an bir-birinin yerini ala biləcəyini bizə isbat edib. İn­sanlar həmişə düşünürdülər ki, onların şüuru hər şeyi müəyyən edir, şüurundan agah olan insan öz psixoloji vəziyyətinin kontro­lu­nu, nəzarətini ələ keçirə bilər. Lakin Freyd bu fikirlərə qarşı çıxıb insanın şüuraltının nə qədər vacib olduğunu və insan psixologiyası ilə nə cür oyunlar oynaya bildiyini göstərib. Bununla da insan şüu­ru­­nun psixoloji kainatın mərkəzində olmadıgını sübut etmişdir.

Freydin nəzəriyyələri öz başlanğıcını XIX əsrin biologiya və fizika nəzəriyyələrindən, xüsusilə də, alman fiziki Hermann von Helmholtz-un enerjinin saxlanması və çevrilməsi qanunundan götü­rüb. Bu nəzəriyyə göstərir ki, enerji məhv edilə bilməz, o ancaq bir haldan başqa hala keçirilə bilər. Bundan təsirlənərək, Freyd dina­mik psixologiyanı yaratmışdır. Burada deyilir ki, psixoloji meyl­lərin, arzuların qabağı alınanda, onlar qadağan ediləndə və ya şüur­dan zorla çıxarılanda, onların enerjisi hansısa başqa bir yerdə mütləq üzə çıxır.

Freydin ən vacib nəzəriyyələrinin əsasında duran ən yaddaqalan və həlledici ən vacib anlayışlardan biri “şüu­r­al­tı” anlayışıdır. Şüuraltı anlayışı Freydin çalışmalarının əvvəlindən nəzərə çarpırdı, ancaq onun bu mövzu ilə əlaqədar ətraflı incələmə­lə­rini 1915-ci ildə nəşr olunan “Şüuraltının varlığı və bunun sübut­la­rı” adlı məqaləsində daha ətraflı və daha dərindən görə bilərik. Təbii ki, Freyd şüuraltı anlayışı­nın tam olaraq yaradıcısı sayıla bilməz, lakin şübhəsiz ki, o, bu ide­ya­nın dərindən öyrənilməsində və tanınmasında fundamental rol oy­na­­mışdır. Freyd basdırılmış, fəal yaddaşdan çıxmış fikirlərin şüuraltına itələndiyini və şüur­dan beləcə uzaqlaşdırıldığını iddia edirdi. Bəs şüuraltının varlı­ğın­dan necə əmin ola bilərik? Freydin fikrincə, ən yaxşı sübut, ha­mı­mı­zın günlük həyatımızda yaşadığımız, ağlımıza anidən gələn və başlanğıcını haradan götürdüyünü bilmədiyimiz düşüncələrin mövcudluğudur. Şüu­­ru­muz, adətən, müəyyən hüdudlar daxilində, sərhədli bir qavramaya və düşüncəyə sahibdir. Bu­na görə, əsas duyğu, istək, arzu, həsəd, hirs və qəzəblərimiz şüu­ru­muzun xaricində, yəni şüuraltında yığılır. Hipnoz deyə adlan­dır­dı­ğımız, bir çox psixoloji xəstəliklərin mualicəsində istifadə etdiyi­miz terapiya metodu da şüuraltının üzə çıxarılması ilə əlaqədar­dır. Yuxular və dil çaşmaları, sürüşmələri (yəni insanın çaşıb bir söz yerinə ta­ma­mən başqa söz deməsi) də şüurun agah olmadığı duyğuları və ha­disələri gün işığına çıxarır və bunlar da şüuraltının varlığının sü­bu­tudur. 1901-ci ildə nəşr etdirdiyi “Gündəlik yaşamın psixopatologiyası” əsərində o dil sürüşmələrinin və ya “Freyd sürüşməsi”nin  (ingilis di­lin­də –Freudian slip) heç də təsadüfi olmayıb şüuraltını ifadə etdirdiyini bildirib.

Yuxarıda qeyd etdiyim kimi, Freyd 1896-cı ilə qədər öz müali­cə­­­lərində hipnozdan istifadə etmişdir. Lakin bu dövrdən sonra o, azad çağırış (free association) deyilən metoda üstünlük verməyə baş­lamışdır. Bü üsul pasientin divanın üzərində uzanıb hansıza bir mövzu ətrafında (onu narahat edən fikirlər, hadisələr, yuxu parçası və s.) nə qədər utanc verici, ağılsız, lazımsız və ya qəbul edilməyən ol­­­masına baxmayaraq, ağlına gələn bütün sözləri, düşüncələri, fan­tazi­yaları ucadan deməsindən ibarətdir. Bu yolla xəstənin travmatik yaşantıları, basdırılan xatirələri, həyəcan yaşadan fikirləri, şüuraltı toq­quşmaları və s. üzə çıxa bilir. Həmçinin, bu üsul xəstənin hiss­lə­rinin, heç kimə söyləyə bilmədiyi fikirlərinin boşalmasına (“ürəyini boşaltması”na), onlar­dan azad olmağa gətirib çixarır.

Əgər xəstə divanda uzanıb “azad çağırış” üsulundan istifadə edir­­sə, o vaxtaşırı psixoanalitikinə öz yuxuları barədə də danışır. Yu­xular barədə Freyddən əvvəl də, hələ qədim zamanlardan bəri, Şərqdə və Qərbdə geniş materialın, nəzəriyyələrin olmasına baxmayaraq, o, bu nəzəriyyələrin hamısını öyrənib onları bir yerə toplamaqla, özünəməxsus yuxu və yuxuyozma nəzəriyyə­lə­rini yaratmaqla məhşur olmuşdur. Freydin “Yuxuların şərh edil­məsi” kitabı ilk dəfə 1899-cu ilin noyabr ayında nəşr edilmişdir. Freydin fikrincə yuxular, kiçik istisnaları nəzərə almasaq, basdı­rıl­mış ar­zu­ların ört-basdır edilmiş, hallusinasiya formasına keçirilmiş ifa­də­sidir. O, həm də, yuxuların sadəcə indiki arzuların yox, hətta er­kən uşaqlıq dövründən qalan və həyata keçirilməyən arzuların da ifadəsi ola bildiyini qeyd etmişdir. 600 nüsxədə çap olunan “Yuxuların şərh edilməsi” kitabının satılıb qurtarması üçün o vaxtlar 8 il tələb olundu. Bizim vaxtımızda isə Qərbdə hər ay ərzində eyni sayda nüsxənin satılması baş verir.

1908-ci ildə Saltsburg-da keçirilən Beynəlxalq Psixoanalitik Konqresə qədər Freydin fəaliyyətinə lazımi qədər əhəmiyyət verilmirdi. Freydin dünyada tanınması 1909-cu ildə ABŞ-da verdiyi bir sıra mühazirələr və onların 1916-cı ildə “Psixoanaliz Mövzusunda Beş Mühazirə” kitabında nəşr olunması ilə daha da artdı. Bu andan etibarən Freydin şöhrəti gündən-günə böyüməyə başladı və o, həyatının son günlərinə qədər daim yazmağa davam etdi.

Freydi məşhurlaşdıran işlərindən biri, onun insan əqlinin to­po­qrafik modelini təqdim etməsidir. O, insanın zehninin topoqrafik mo­delinin üç qatdan ibarət olduğunu söyləmişdir. O, insan zehnini aysberqə oxşatmış, aysberqin suyun uzərində görünən ən kiçik his­sə­sini insanın şüuruna bənzətmişdir. Suyun altında görə bildiyimiz o digər kiçik hissəni insanın şüur öncəsindən gələn bir hissəyə bə­ra­bər tutmuşdur. Ən əsası, təbii ki, aysberqin görə bilmədiyimiz, su­yun altında yerləşən ən böyük hissəsini isə insanın şüuraltına bən­zətmişdir. Şüur öncəsi, repressiyaya, basdırılmaya uğramamış, hər an şüura geri gətirilmə şansı olan, zehinsəl materialın yerləşdiyi bölgədir. Bundan fərqli olaraq şüuraltını sadəcə istəyərək, üzə çı­xart­maq o qədər də asan deyil. Freydin təqdim etdiyi psixoanaliz və ya psixoanalitik terapiya, əsasən insanın şüuraltını araşdırır və şüu­r­altında olan basdırılmış istəkləri, qorxuları və başqa hissləri üzə çı­xartmaqla insanın anlamadığı bir çox şeyi aydınlaşdırır.

Zigmund Freyd sonralar zehnin topoqrafik modelinin insan şəx­siy­yətini başa salmaq üçün çox bəsit olduğunu anlamış və onu biraz da təkmilləşdirərək insan şəxsiyyətinin quruluş modelini yaratmış­dır. Psixoanalitik nəzəriyyəyə əsasən şəxsiyyət üç hissədən ibarət­dir. Bunlara İd, EqoSupereqo aiddir.

Bu üç mexanizm bir yerdə, qarşılıqlı iş görür və mürəkkəb insan dav­ranışını ortaya çıxarır. Freydin nəzəriyyəsinə əsasən biz ana­dan olanda şəxsiyyətimizin ancaq İd hissəsi mövcud olur. İd mexanizmi “zövq prinsipinə” (burada başlıca olaraq heyvan instinktləri ilə ox­şar olan cinsi həvəs təzahürləri nəzərdə tutulur) əsasən iş görür. Zövq prinsipi bütün istək, arzu və tələbatın bilavasitə yerinə yetiril­mə­sinə çalışır. Uşaq ac olduğu zaman və ya altının dəyişdirilməsi vaxtı gəldiyi zaman İd özünü biruzə verir və uşaq onun tələbatları qarşılanmayana qədər ağlamağa davam edir. İd reallıqla və ya baş­qa­­larının tələbatları ilə maraqlanmır, ancaq öz mənafeyini güdür, özü­nün ehtiyaclarını təmin etməklə məşğul olur.

Növbəti üç ildə, uşaq ətraf mühitlə əlaqəyə girəndən sonra şəx­siyyətin ikinci hissəsi olan Eqo formalaşmağa başlayır. Eqo İddən fərq­li olaraq zövq prinsipinə deyil, daha çox “reallıq prinsipinə” (cəmiyyətin tələblərinə əsasən İddən yaranan həvəsləri boğmaq zə­ru­rətinə) tabedir. Eqo anlayır ki, insanın və cəmiyyətin başqa tələ­bat­ları, arzuları və yerinə yetirməli olduğu şərtləri var və buna görə də, ancaq ilkin istəklərinə əsasən davranmaq insana zərər yetirə bi­lər. Yəni Eqo həm şüur, həm şüur öncəsi, həm də şüuraltı zehndə eyni dərəcədə fəaliyyət göstərir. Reallıq prinsipi bəlli bir hərəkətin ziyanını və xeyirini ölçüb-biçir və ancaq bundan sonra o hərəkəti et­mək və ya etməmək barəsində qərara gəlir. İdin impulsları, meyl­lə­ri Eqo tərəfindən artıq avtomatlaşmış şəkildə deyil, tədricən və bunun üçün uyğun yer və zaman tapı­lan­dan sonra yerinə yetirilir.

Beş yaş ətrafında insanın şəxsiyyətinin üçüncü hissəsi olan Supere­qo da formalaşır. Supereqo ailəmizdən və cəmiyyətdən öyrəndiyi­miz bütün mənəvi dəyərlərimizin, standartlarımızın və idealları­mı­zın cəmləşdiyi hissədir. Freyd bizə yanlışla doğrunun arasındakı fər­qi göstərdiyi üçün Supereqonu insanın vicdanına bənzədir. Frey­də əsasən psixoloji cəhətdən sağlam insanda Eqo digər şəxsiyyət formalarından daha güclü olmalıdır. Çünki Eqo güclü olarsa, o həm İdin tələbatlarını gec də olsa, təmin edər, həm də reallığı nəzərə ala­raq Supereqonu da məyus etməz.

Ziqmund Freyd bütün insan davranışının fiziki ehtiyacların ney­roloji göstəricisi saydığı instinktlərdən və enerjidən əsaslan­dı­ğı­nı düşünürdü. Bu enerjinin əsasında insan əqlinin hərəkətverici qüv­və­si sayılan libido durur. Freydin ilk yazılarında libido deyilən enerjinin seksual ağırlıq daşımasına baxmayaraq, sonralar etdiyi dəyişikliklərə əsasən libido özündə həm yaşam, həm də ölüm ins­tinktlərini daşıyan bir enerjidir. Bu enerji qaynağını İddən alıb, bü­tün düşüncə proseslərini, qavramanı, təsəvvürü, yaddaşı və sek­sual meylləri əhatə edir. Sonralar Yunq libido sözünün mənasını daha da genişləndirib, ona hər cür bioloji, ictimai, mədəni, yaradıcı, cinsi faktorlara təkan verən enerji mənasını vermişdir.

Şəxsiyyətin formalaşmasından əlavə Freyd insanın həyatın bi­rinci beş ilində başqa mərhələlərdən keçdiyinə də inanırdı. Freyd bu mərhələlərə geniş seksual və ya cinsi önəm verib onları insanın psi­xoseksual inkişaf mərhələləri adlandırmışdır. Hər mərhələdə in­sa­nın məmnunluq, ləzzət axtaran impulsları bədənin hansısa erogen zonasını seçir, təsbit edir və bu bədən hissəsi ilə əlaqədar fəaliyyətə qo­şu­lur. Onun fikrincə, bu yaşlarda yaşanan həyat təcrübələri insanın şəx­siyyətinin formalaşmasında mühüm rol oynayır və bütün həyat bo­yu insanın davranışına təsir göstərir. Freydin bu nəzəriyyəsini onun ən çox tanınan və ən çox ziddiyət yaradan nəzəriyyəsi adlan­dır­maq olar.

Bu nəzəriyyəyə əsasən uşağın hər inkişaf mərhələsində öz tələ­batları və ehtiyacları vardır. Bu ehtiyaclar qarşılanmayanda uşaq bir mərhələdə ilişib qalır (fiksasiya baş verir) və sonrakı mərhələlərdə inkişaf etmək onun üçün daha da çətinləşir. Bir mərhələdə qarşılanmayan ehti­yac­lar həmin mərhələdə yaranan fiksasiya ilə nəticələnir və Freydin fikrincə, bu fiksasiya sonralar insan böyüdükcə və inkişaf etdikcə onun şəxsiyyətinin formalaşmasında mütləq üzə çıxır. Psixoseksual inkişaf mərhələlərində birinci mərhələ oral dönəm adlanır və təbii ki, bu dönəm ağızla əlaqədar olur. Bu dönəmdə uşaqlar yemək ye­məyi, süd əmməyi və əllərini atdıqları hər şeyi ağızlarına qoymağı oyrənirlər. Bu dönəmdə yaranan fiksasiyalar gələcəkdə içki içmə, si­qaret çəkmə, yemək yemə anormallıqları və ya dırnağını yemə ki­mi problemlər yarada bilər. Bu dönəmdə uşaq anasından asılı oldu­ğu üçün güvən və asılılıq kimi hissləri öyrənir.

İkinci mərhələ iki-üç yaş arası baş verir və anal dönəm adlanır. Bu dönəmdə uşaqlar tualet təli­mini öyrənirlər və bunun nəticəsində onlar nəzarət, müstəqillik və nailiyyət kimi hisslərlə tanış olurlar. Üçün­cü mərhələ üç-altı yaş aralarında olur, fallik dönəm adlanır və bu­­rada əsas zona insanın cinsiyyət orqanları olur. Bu dönəmdə uşaq­lar kişi ilə qadının fərqini yavaş-yavaş anlamağa başlayırlar. Freydin fikrincə, bu dönəmdə oğlan uşaqları atalarını analarının sevgisinə qısqanmağa başlayır və bu nəzəriyyə yunan əfsanəsindən bəhrələnərək, “Edip kompleksi” adını alır. Sofoklun bu əfsanəsində valideynləri tərəfindən atılan və onları tanımayan Edip adlı bir gənc krallığı ələ keçirmək üçün xəbəri olmadan atasını öldürüb öz anası ilə evlənir. Edip kompleksi Freydin nəzəriyyəsinə əsasən uşaqların ey­ni cinsdən olan valideyninə qarşı şüuraltı rəqiblik hissi və əks cins­dən olan valideyninə qarşı şüuraltı romantik duyğular hiss etmə­si­dir. Ancaq eyni zamanda, uşaq atasından cəzalandırılacağı üçün qor­xur, Freydin sözləri ilə desək, “kastrasiya həyəcanı” yaşayır və buna görə də, bu impulsları şüuraltına basdırır. O, həm də iddia edirdi ki, bu dönəmdə qız uşaqları kişilərin cinsiyyət orqanlarına həsəd aparırlar. Bu ideya o dövrdə qadınları Freydə qarşı çox qə­zəb­ləndirmişdi. Hətta bir feminist psixoloq qadın Karen Horney bu nəzəriyyəni rədd edib, onu qeyri-dəqiq və qadınlara qarşı alçaldıcı adlandırmışdır. Və bu fikrin əksinə Horney iddia edirdi ki, kişilər özlərini qadınlardan hər cəhətdən daha aşağı hiss edirlər. Çünki qadınlardan fərqli olaraq kişilər dünyaya uşaq gətirə bilmirlər.

Dördüncü mərhələ altı yaşından on üç-on dörd yaşına qədər da­vam edir və gizlilik dönəmi adlanır. Bu dönəmdə sakitlik dövrü ya­şa­nır. Uşaqlar daha çox məktəblə məşğul olur, dostluqlar qurur, hob­bilərlə maraqlanırlar.

Psixoseksual inkişaf mərhələləri nəzəriy­yə­sində son dönəm sa­yı­lan beşinci mərhələ isə genital dönəm adlanır və bu dönəm ər­zin­də uşaqlar artıq gerçək cinsi əlaqələri anlayır və onlarda əks cinsə qarşı normal, şüurlu seksual maraqlar oyanmağa başlayır.

Nəzərdən keçirtdiyimiz nəzəriyyələr Freydin psixologiyaya verdiyi töhfələrin ki­çik bir hissəsi olmasına baxmayaraq, demək olar ki, ən vacib olan və cə­miy­yətə çox təsir göstərən məhz onlar idi. Freydin nəzəriyyələrini və düşüncələrini ilk növbədə onun öz tələbələri –Carl Jung və Alf­red Adler tənqid etməyə başladılar. Ziqmund Freydin düşün­cə­ləri­nin tənqidə məruz qalan əsas xüsusiyyəti o idi ki, onun irəli sürdüyü bir çox maraqlı psixoloji məsələlər diqqəti cəlb etsə də, Freyd onları elmi cəhətdən izah edə bilmədi. Freyddən iyirmi yaş kiçik olan Carl Jung onun ən yaxın dostlarından və ən parlaq tələbələrindən biri idi. Onların bir-birinə yazdıqları çoxsaylı məktubları tarixdə qalmışdır. Bu məktublardan bəlli olur ki, əvvəllər onlar bir çox ideyanı paylaşsalar da, bir çox məsələlərdə ümumi fikrə gəlsələr də, sonralar şüuraltı mövzusunda bəzi məsələlərdə razı­laş­madıqları üçün onların yolları ayrılıb. Jung Freydin ancaq bas­dırılmış, uzaqlaşdırılmış fikirləri gördüyü üçün pessimist olduğunu düşünüb. Freyddən fərqli olaraq, Yunq şüuraltının daha böyük şey­lə­rə qadir olduğunu düşünüb. Məsələn, Yunqun fikrincə şüuraltı­nın yaratmaq və təsəvvür etmək kimi qabilliyyətləri var. Freydin yaşa dolduğu və kar­yerasının sonuna yaxın, qatı düşmən olduqlarına baxmayaraq, Jung-un ideyalarının çoxunun Freyddən təsirləndiyini inkar etmək müm­­kün deyil.

Bəzi insanların fikrincə, Freydin qeyri-adi düşüncələrinin əsa­sın­da onun kokain adlanan psixotrop maddədən istifadə etməsi du­rur. Bildiyimiz kimi, o dövrdə kokain qanunla qadağan olun­muş bir maddə hesab olunmurdu. Çünki o zamanlar kokainin ziyanı elə də aşkar olunmamışdı. Kokain mərkəzi sinir sistemini aktivləşdirir. Yəni enerji, xoşbəxtlik və güc verir, insanın yuxusunu və iştahını azal­dır, eyforiya hissini oyadır, özünə güvən və yaradıcılığı artırır. Buna görə də, Freyd kokaindən depressiyanın öhdəsindən gəlmək və özünü rahat hiss etmək üçün istifadə edirdi. Hətta kokain haq­qın­da yazısında, kokainin möcüzəvi, müalicəvi dərman olduğunu belə söyləmişdi. O, kokainlə bir çox təcrübələr etmiş və hətta öz ni­şanlısına və dostlarına də kokainin dadına baxmağı təklif etmişdir. Hal­buki, sonralar Freyd bu maddəyə qarşı olan düşkünlüyündən peş­­mançılıq çəkmiş və ondan imtina etmişdir.

Freyd həm yaşadığı dövrdə, həm də ölümündən sonra başqa heç bir psixoloq və ya psixiatrın tənqid olunmadığı qədər tənqidə mə­ruz qalmışdır. Onun ən çox tənqid olunan nəzəriyyələri sırasına “Edip kompleksi”, seksual və seksist nəzəriyyələri, şüuraltı nəzə­riy­yələr daxildir. Freydin doğma qızı Anna Freyd onun işini davam et­dir­miş, lakin o da atasının bəzi düşüncələrini tam olaraq qəbul et­məyib, onları bir qədər dəyişməyə cəhd göstərmişdir. 1920-ci illər­də Otto Rank, Sandor Ferenczi və Wilhelm Reich, 1930-cu illərdə isə Karen Horney, Erich Fromm və Harry Sullivan kimi alimlər Freydin bir çox düşüncələrinə və nəzəriyyələrinə etirazlarını göstərmişlər. Erik Erikson isə Freydin psixoseksual inkişaf mərhələlərini bir qə­dər dəyişdirərək və genişləndirərək onu bütün insan həyatını əhatə edən daha qəliz psixososial inkişaf mərhələləri nəzəriyyəsi ilə əvəz etmişdir. Jung isə yeni psixoanaliz məktəbini qurub, ona da­ha mənəvi bünövrə qoymuşdur.

Ümumiyyətlə, Ziqmund Freydin psixoanaliz nəzəriyyəsinin çox sadə olması, yəni insan əqli kimi çətin və mürəkkəb bir anlayışın izahı üçün yetərli ol­ma­ması da tənqidə məruz qalmışdır. Lakin bu və ya saysız-hesabsız digər tənqidlərə baxmayaraq Avstriya psixiatriya məktəbinin və psixoanalizin ba­ni­si olan Ziqmund Freyd XX əsrin ən nüfuzlu psixologiya nə­zə­­riyyəçisi sayılır. Bundan əlavə, Freydin XX əsr elmi, fəlsəfi, ədəbi və dini baxış və nəzəriyyələrdə, ümumiyyətlə mədəniyyətdə yeri danılmazdır. Freydin bir çox nəzəriyyələri, xüsusilə də “Edip kompleksi” nəzəriyyəsi incəsənət, ədəbiyyat və ictimai düşüncəyə böyük təsir göstərmişdir. Image


2 Comments

Точка зрения. Улькер Исаева: «О гомосексуализме и толерантности»

Улькер Исаева

Директор психологического центра университета “Хазар”, Соучредитель организаций ASAIF, ASAAP.

В редакцию 1news.az поступил ответ на статью Айсель Султан «Гомосексуализм» как модная тенденция?», опубликованную на сайте ранее. Представляем его вниманию наших читателей.

О гомосексуализме и толерантности

За пределами представлений о правильных и неправильных действиях есть поле. Я встречу тебя там.

Джалал-ад-дин Руми

На днях прочитала очень интересную статью, написанную Айсель Султан о том, что гомосексуализм в последнее время стал модным явлением. Честно говоря, впервые мне понравилось то, как в Азербайджане кто-то проанализировал ситуацию, связанную с гомосексуализмом и было очень приятно видеть такую адекватную и верную точку зрения.

Автор очень правильно указал на то, что существуют два противоположных мнения о том, как человек становится гомосексуалистом. В английском языке есть такой термин: «Nature-nurture debate» – это дебаты учёных о том, каким образом у человека образуется какой-то характер, проблема, неординарность либо болезнь. С самого ли рождения или вследствие влияния общества?

Одна из общепринятых моделей, которая объясняет психологию человека – это биопсихосоциальная модель. Эта модель указывает, что на поведение человека воздействуют 3 фактора: биологический, психологический и социальный. Например, если у человека депрессия, то, скорее всего, он генетически предрасположен к расстройствам настроения или же у него дисфункция эндокринов, иммунной системы, либо нейромедиаторной системы (биологический фактор).

Также на депрессию влияют психологические факторы, такие как негативное мышление, неумение принимать верные решения и правильно справляться с проблемами. Социальными факторами, которые могут повлиять на развитие депрессии могут быть травматические случаи в жизни, расставание, потеря и т.д. Исследования показывают, что стрессовые ситуации могут как включать, так и выключать гены, тем самым приводя к изменениям в функционировании мозга.

Есть такая версия, что очень часто семьи гомосексуалистов характеризуются излишне заботливыми материями и отсутствием отца. Некоторые исследователи говорят, что причиной гомосексуализма может являться разрушение гормональных процессов у матери во время беременности. Саймон Левай, нейробиолог, говорит, что гомосексуализм может иметь отношение к функционалу мозга, так как часть гипоталамуса у гомосексуальных мужчин на четверть меньше, чем у гетеросексуальных. Есть даже предположение, что существует генетическое предрасположение к гомосексуализму, которым управляет один или более генов Х хромосомы.

Американская Ассоциация Психологов (ААП) утверждает: «есть много теорий, которые пытаются доказать разные первопричины сексуальной ориентации человека. Но большинство учёных соглашаются с тем, что сексуальная ориентация формируется в раннем возрасте следствием сложного взаимодействия биологических, психологических и социальных факторов».

В 1973 г. ААП  приняла решение об исключении гомосексуализма из разряда психических расстройств. И, уже в третьем издании DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders — Руководство по Диагностике и Статистике Психических Расстройств) гомосексуализм не был включен в список психологических расстройств.

Основные главные критерии психологических расстройств – это: 1. Если это состояние нарушает душевное равновесие человека. 2. Если это мешает ежедневному функционированию человека. Так как считается, что гомосексуализм не подходит ни под один из критериев, это состояние может не являться психическим расстройством. Конечно же, если человек с гомосексуальной ориентацией считает, что его сексуальная ориентация его беспокоит, только в такого рода случаях это может считаться расстройством.

Говорят, что гомосексуализм – ориентация или поведение, которое против всех законов природы. Первая причина это то, что мужчины и женщины природой созданы друг для друга и, единственное натуральное сексуальное притяжение может быть только между противоположными полами.

Учёные доказывают обратное и приводят в пример животных. В Нью-Йоркском аквариуме, находящемся в Бруклине недавно были выявлены 2 пингвина, являющиеся гомосексуалистами…  Так как у пингвинов нет наружных половых органов, работники зоопарка не знали что оба пингвина являлись самцами. И это не первый за историю случай, когда в аквариумах встречались гомосексуальные пары пингвинов. У более 450 видов животных можно наблюдать гомосексуальное поведение. В списке таких животных – фламинго, совы, медведи, обезьяны, дельфины, львы и даже рыбы.

Второй аргумент это то, что мужчины и женщины появились на свет только для продолжения своего рода. Тогда как быть с теми мужчинами и женщинами, которые являются гетеросексуальными, интересуются противоположным полом, но отказываются иметь детей?! Тоже изолировать и считать психическими больными?

Автор привел в пример недавний случай в Германии, где 11 летний мальчик изнасиловал другого мальчика. По словам Айсель ханум, это может быть как-то связано с тем, что гомосексуализм в последнее время слишком сильно пиарится и общество стало более толерантным к гомосексуалам. Спешу не согласиться с тем, что эти две ситуации взаимосвязаны. Мы каждый день читаем о том как какой-то педофил насилует детей либо маньяки-насильники насилуют женщин.

Педофилия, насилие и гомосексуализм – совершенно разные сексуальные предпочтения. Педофилия, зоофилия, насилие и прочие сексуальные расстройства сильно отличаются от гомосексуализма в основном ввиду того, что они совершаются без согласия другой стороны. А в гомосексуализме никто никого ни к чему не принуждает, и обе стороны идут к этому акту добровольно и при общем согласии. Гомосексуалисты не травмируют другого человека и не «ломают» ему жизнь. Они лишь находят похожего на себя человека и живут теми предпочтениями, какими им хочется жить.

Гомосексуализм существует с древних времен, и, даже такие авторы как Геродот и Платон, писали в своих произведениях об однополой любви в Древней Греции. Гомосексуализм существовал всегда и везде, просто это тщательно скрывалось, и с ним боролись, как раньше боролись с такими проблемами как проституция, аборт, гиперсексуальность, расизм и т.д. В Азербайджане до недавнего времени было запрещено и считалось аморальным проявлять какие-либо признаки сексуальности или нестандартности. В 1919-м году известный театральный актёр Гусейн Араблинский был убит своим двоюродным братом.

Так как в те времена женщинам запрещалось играть в театре, Гусейн Араблинский исполнял женские роли, и предвзятое отношение в обществе привело к его убийству со стороны его же родственника.

До сих пор в Азербайджане в деревнях и маленьких городах девочек 13-14 лет насильно выдают замуж, тем самым нанося очень серьёзную психологическую травму. На днях, в местных газетах было написано о том, что 15-летняя жительница одного из южных районов страны покончила жизнь самоубийством. Отметим, что она почти год была замужем за своим родственником, которому на момент её смерти исполнилось всего лишь 19 лет. Такого рода проблем в обществе очень много, против таких происшествий и общественных безобразий необходимо бороться и проводить различные акции.

Около месяца назад, одна из моих пациенток поведала свою жизненную историю, рассказав, что её любимый человек после многих лет их отношений признался ей, что он гомосексуалист и больше не может этого скрывать. По ее рассказам, он вырос в очень даже нормальной, полноценной семье с консервативными взглядами на жизнь. Впервые он почувствовал в себе влечение к мужскому полу, когда ему было 14-15 лет, но после того, как в их семье случилось несчастье, он постарался подавить в себе это желание и начал общаться с девушками, так как решил что прогневил Бога своим непристойным желанием и получил наказание. В течение многих лет он подавлял это в себе, но, в конце концов, не смог продолжать так жить.

Такие случаи случаются ежедневно в разных странах. Многие из этих людей даже женятся на девушках и делают их несчастными, продолжая при этом жить своей жизнью. Некоторые из них убегают в другие страны и живут там, т.к. здесь им приходится не очень сладко. А некоторые заканчивают жизнь самоубийством. Что же лучше? Толерантность общества или же такой исход событий?!

За последние несколько дней в социальной сети Facebook, на различных форумах неоднократно обсуждалась тема гомосексуализма. Причиной этого стала новость о предстоящем гей-параде, который якобы намечается в Баку в преддверии Евровидения. Мнения разделяются: одни говорят, что это стыд и позор, гей-парад не должен проводиться в Баку, т.к. Азербайджан мусульманская страна, да и к тому же у нас совершенно другой менталитет; другие же защищая гомосексуалистов, всячески поддерживают идею проведения этого парада. Это совершенно нормальное явление, т.к. люди отличаются друг от друга тем, что у всех разные взгляды, среда, образ жизни и т.д. Но я хочу затронуть 2 вопроса. Первый: Готов ли Азербайджан к гей-парадам? Второй вопрос: Нужны ли вообще гей-парады? Тут я уже постараюсь высказать своё субъективное мнение. По-моему мнению, ответ на оба вопроса отрицательный. Постараюсь разъяснить.

Каждый человек в праве жить как ему хочется, если этим образом жизни он не травмирует другого человека. Но нужно ли кричать о своём образе жизни и выставлять всё это на показ, пытаясь что-то доказать обществу?! Такого рода парады или митинги лишь отталкивают и создают негатив у гомофобов (людей, которые не любят гомосексуалистов). А для нейтральных людей это всего лишь очередное шоу. Те, кто участвуют в этих парадах, мешают гомосексуальному обществу приобрести ту репутацию и понимание, которое они требуют у общества. А такие страны, как Азербайджан, Турция, Грузия, народы Северного Кавказа и т.д., тем более не готовы к гей-парадам, так как у этих народов такие слова как “честь”, “достоинство”, в основном, обозначают мужество и мужественность.

И, в конце концов, нужно ли быть толерантными к гомосексуалистам или же гей-парадам? Конечно нужно! Потому что азербайджанцам кроме мужества и мужественности также присуще качество толерантности. Азербайджан это та страна, которая видела много перемен, которая постоянно жила в многонациональном обществе, где бок о бок жили и мусульмане и евреи и христиане и все они всегда придерживались своих традиций и обычаев. Азербайджан – это та исламская страна, где были открыты первые оперы, театры и была создана первая Демократическая Республика. Перемены в социуме могут быть и плохими и хорошими, и, если мы будем так агрессивно реагировать на всё то, с чем мы не соглашаемся, то жить придётся очень трудно. Быть толерантным не обозначает разделять понятия и образ жизни другого человека; толерантность – это умение понимать и принимать выбор другого человека, каким нестандартным бы оно не казалось…


2 Comments

One night riding a tube in London

“The whole idea of a stereotype is to simplify. Instead of going through the problem of all this great diversity – that it’s this or maybe that – you have just one large statement; It is this.” Chinua Achebe (Nigerian novelist)

11:45 pm at London underground riding home from Covent Garden to Liverpool station. There is countless number of people rushing to catch the last train to ride to their destination. While sitting on a tube and being impatient to get to my station I started doing what people do when they want to kill time. I started off by blocking my mind with useless thoughts. Finally I end up looking around at people and analyzing them; paying attention to what they look like and trying to guess what they are thinking of. Does their appearance tell much about what they actually are?

This Pakistani guy in front of me who looks very conservative and angry, does his facade really exhibit his inner world? As a person from Azerbaijan, which is also a Muslim country, however, as someone who doesn’t know much about Islam, do I think I can roughly read his mind? Let’s give it a try. Most probably, in his mind he deeply disapproves of and judges people around him who are mostly drunk. That’s the first thought that comes to my mind and probably to other people’s thoughts when they see a young Pakistani man with a long beard and a very traditional appearance, which looks around suspiciously (?) (How ironic…). Or maybe he is just an ordinary man who can’t wait to get home to his family and/or friends or even to get to his bed after a long day of exhausting work. Perhaps, he doesn’t even bother to care about his surroundings…

What about the middle-aged couple sitting in front of me? I see a man with bleached hair and a woman with short fringe, wearing very plain, unattractive clothing. Normally we would have a very ludicrous prejudice about these people which would assert that these people are riding to their poor flat, living a boring life with their big dirty dog which heavily stinks. However, when I look deep into her eyes I can catch a glimpse of sadness in her eyes. She gazes at her husband (which could be her boyfriend) with a melancholy, which delivers a story behind them. Could it be their last night together? Could she not be married to this guy while seeing him secretly without her actual husband knowing about it? Could she actually be married to this guy and their child was in a hospital with a serious disease?

There can be tons of stereotypes constructed and never-ending stories made up about all kinds of people in here…About the man sitting next to me, wearing ear plugs, and playing PSP Tennis. About this lonely woman who has cottons in her ears, who looks tired and hopeless…About this white guy with the suitcase; what could be ahead of him? About the black woman with huge Afro…About the musicians playing an amazing music at the exit of the tube…And even about this young couple who seem so much in love…I choose to leave it all to your imagination.

Everyone is rushing somewhere. Some of these people are impatient to get home, because their parents, spouses, children are waiting for them. Some of them don’t have anyone to wait for them. They are just tired after a long day and are impatient to get home, take off their shoes, and fall asleep on a warm bed. Others may have late hours at work. And probably some of them are just pretending to rush in order to be the part of the crowd…

Finally I am out on the street. People seem happier here. No more rush, no more anxiety.

Our first impressions about others are usually constructed according to number of different factors. These factors include social class, intellectual level, religion, race, ethnicity, sex, gender stereotypes, the clothing, the behaviour displayed at that same moment we meet them, and etc. We use stereotyping in almost all aspects of our lives: at work, at home, and elsewhere. Despite of showing so much narrow-mindedness in our everyday lives, we consider ourselves to be very liberal and open-minded people. Do we even make an effort to look deeper into people’s lives without preconceptions, while showing more empathy and understanding? Are we all being shallow by overlooking everything humane and by being intolerant towards people we don’t know? Or is just me?

Ulker Isayeva.


Leave a comment

The Evolution of Psychotherapy Conference, 2009

The Evolution of Psychotherapy Conference, which is considered the most important conference in the history of psychotherapy, was first organized in 1985 as a celebration of the 100th birthday of psychotherapy by Jeffrey Zeig,Ph.D., Director and Founder of The Milton H. Erickson Foundation. The Milton H. Erikson Foundation is mainly working on training health and mental health professionals worldwide. The biggest conference this foundation organizes is The Evolution of Psychotherapy Conference, which is acknowledged by the most successful specialists and attracts mental health professionals from all over the world. Names such as Carl Rogers, Albert Ellis, Carl Jung, Alfred Adler, Jay Haley, James Masterson, and Virginia Satir were members of the first faculty of The Evolution of Psychotherapy Conference in 1985. According to Jeffrey Zeig, earlier conferences were more academic with printed proceedings, while nowadays the conference has evolved into becoming more clinical, organized around practice oriented workshops and interactive events.

The faculty of The Evolution of Psychotherapy 2009 included many famous and influential people in the field of psychotherapy. Albert Bandura, David Marlow, Aaron Beck, Salvador Minuchin, Claudia Black, Deepak Chopra, Otto F. Kernberg, Cloe Madanes, Donald Meichenbaum, Christine A.Padesky, Robert Sapolsky, Irvin Yalom and many others were members of the honorable faculty who took part in the 2009 conference.  The conference program consisted of a great number of workshops, point/counterpoints, keynote speakers, clinical demonstrations, topical panels, conversation hours, dialogues, invited addresses, master classes and book signings.

The organizer of the conference is also the founder and director of the Milton H. Erickson Foundation. In addition to The Evolution of Psychotherapy Conferences, he organizes the Brief Therapy Conferences, the Couples Conferences, and the International Congresses on Ericksonian Approaches to Hypnosis and Psychotherapy. He is also the president of Zeig, Tucker & Theised, Inc., publishers in the behavioral sciences.  In addition to the conferences he arranges and international workshops he conducts, he is also engaged in private psychological practice in Phoenix, Arizona.

Pre-conference day started with the “Change your brain – Change your life” workshop presented by Daniel Amen, MD.  This lecture was one of the most impressive and outstanding events throughout the conference. Amen is a physician, psychiatrist, brain imaging specialist, Distinguished Fellow of the American Psychiatric Association, and the CEO and medical director of Amen Clinics, Inc. in Newport Beach and Fairfield, California, Tacoma, Washington and Reston, Virginia. He is the author of 35 professional articles, four book chapters and 22 books, including the New York Times bestseller, Change your Brain, Change your Life.

Dr. Amen started the lecture by discussing 9 brain centered principles to change a person’s brain and life.  He stated that the brain is involved in everything a person does and when your brain works right, you work right. He then talked about the structure of the brain, highlighting that the it is the most complex organ in the human body consisting of 100 billion nerve cells. Also, the brain is very soft and is housed in a hard skull. After discussing the structure of the brain he informed the audience about many things that can hurt the brain; including, drugs, alcohol, stress, sleep deprivation, negative thinking, smoking, excessive caffeine, too much television, environmental toxins, and brain injuries. Many things that can help the brain were also named, including, social connections, new learning, healthy diet, vitamins, fish oil, exercise, dancing, gratitude, meditation, and making love. Imaging was presented to be an essential tool to help people who suffer because the brain can always change with the correct intervention (and be hurt with the incorrect intervention). At the end of his remarkable lecture, Dr. Amen presented 10 simple steps to help people live longer, look younger, be thinner, and decrease the risk for Alzheimer’s disease, depression, heart disease cancer and diabetes.

The next pre-conference workshop was presented by Andrew Weil, MD who defined healthy aging and talked about the most important strategies for achieving it. Then, Robert Sapolsky PhD who is a professor of biology and neurology at Stanford University and a research associate with the Institute of Primate Research at the National Museum of Kenya, lectured about the biology and psychology of depression, about stress and where stress-related diseases come from. Dr, Sapolsky who was awarded Rockefeller University’s Lewis Thomas Prize for Writing about Science for 2008, was described as “One of the finest natural history writers around” by The New York Times.

During the next few days which were the central days of the conference, different lecturers presented their workshops and speeches. The topics of their lectures ranged from psychoanalysis to cognitive-behavioral therapy, post traumatic stress disorders to personality disorders, individual therapy to couples and family therapy. All the lectures and workshops contained something new and interesting for psychologists attending the conference to gain knowledge of. The rest of my article will attempt to describe and analyze a few impressive and memorable lectures I was able to attend.

The first workshop I participated in was given by Otto Kernberg, MD who described strategies, techniques and tactics in Transference-Focused Psychotherapy for the treatment of patients with borderline personality disorder. Borderline Personality Disorder is a personality disorder with a pervasive pattern of instability of interpersonal relationships, self-image, and affects, and marked impulsivity beginning by early adulthood (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders – IV-TR, 2000). It was very interesting to listen to such a unique point of view from Otto F. Kernberg about the organization, characteristics and treatment of BPD. He is the director of the Personality Disorders Institute at the New York Presbyterian Hospital, Westchester Division and Professor of Psychiatry at the Weill Medical College of Cornell University. Dr. Kernberg is also a past-president of the International Psychoanalytic Association, author of twelve books and co-author of twelve others. He centered his lecture at the conference on the effectiveness of Transference-Focused Psychotherapy in the treatment of BPD. He stated the transference is the activation of internal object relations in the relationship with the therapist and that these internalized relations with significant others are not literal representations of past relations; they are rather modified by fantasies and defenses. Therefore, a therapist should experience and tolerate the confusion of the patient’s inner world as it unfolds in the transference. Next, the therapist should identify in his mind the object relation that is dominant in the moment. Then the whole relationship is played out as if it is with the actors to see the patient’s reaction. With the help of this transference the patient identifies with the whole relationship, not just one side of it.  Technical neutralities, tactics, priorities of intervention and even threats to the therapy were outlined. Clinical examples and illustrations given by Dr. Kernberg served to strengthened the discussion.

One of most memorable and sympathetic faces of the conference was Cloe Madanes who is a world-renowned teacher of psychotherapy and one of the originators of the strategic approach to family therapy. She has authored seven books that are classics in the field, won multiple awards for distinguished contribution to psychology, lectured and given numerous keynote addresses nationally and internationally, and has counseled outstanding individuals from all walks of life, from presidents of companies to senators, artists, and bestselling authors. Currently, she is the director of the Madanes Institute in La Jolla, California.

Cloe Madanes gave several lectures and workshops throughout the conference, but one of them was of a oarticular interest and practicality to everyone. In a workshop which was named “How to change relationships” Ms. Madanes presented a theoretical framework and tools that therapists can use to understand what relationships need to change in order to solve the problem presented to the therapy.  She presented a few of her favorite strategies, illustrated with case examples and with experiential exercises. She stated that the most effective way of helping a person is by changing a person’s social context. Madanes talked about the importance of creating a calm atmosphere at the beginning of a couples therapy: starting a session with two minutes of silent meditation about the love that has brought the two people together. Then she highlighted the significance of creating a boundary between the relationships of people, such as parent-child, parent-parent etc. This implies that parents should have activities that children are not involved in and vice versa. Then she talked about the strategy called “the coaching” which means training the patients to acquire some good characteristics that could help their relationships; e.g. to be more interesting or understanding. She then went on to discuss the idea of rituals which in her opinion have spiritual components. Therefore, the idea of practicing some family rituals could be helpful for couples to reminisce about their good memories. It is useful to have couples to renew their vows or send them to have one last good weekend before getting actually divorced because it could take people back to the core of their love. After telling the therapists their good memories together, couples are asked to create one new memory to treasure in the following two weeks. Madanes also pointed out that it is exciting and very effective to use the strategy called “Fines”. This means that after one of the partners displays unwanted behavior he should pay money or use some other kind of penalty as a fine. After all these and other strategies were taught Cloe Madanes demonstrated an experiential exercise with a couple she picked from the audience in order to find out how compatible they are and how they should improve their basic needs in life to harmonize with each other.

Another lecture I want to consider is “Treatment of Individuals with Anger Control Problems: Life-Span Treatment Approach” workshop presented by Donald Meichenbaum, PhD. Dr.  Meichenbaum, a founder of Cognitive Behavioral Modification, was voted one of the ten most influential psychotherapists of the century by North American clinicians in a survey reported in the American Psychologist. He is a distinguished Professor Emeritus, University of Waterloo, Ontario, Canada and Research Director of the Melissa Institute for Violence Prevention, Miami, Florida.

In his workshop he first presented a dynamic cascade model of the development of aggressive behavior. Then he stressed out the aggressive behavior of children, youth, and their family by providing the treatment methods for the juvenile offender. The common situations that make individuals angry were analyzed as well. Some of them were interruption of planned activities and obstacles to goal-directed behaviors, concern about possible injury to others or to self, overload of fatigue and stress, embarrassment, and others. Dr. Meichenbaum argued that it is vital for the therapist to educate the patient about the components and functions of anger and the relationship to aggression, to distinguish between “healthy” and “disturbed” forms of anger. Then he suggested to the audience to help the patient identify the chain of angry emotions, thoughts, and behaviors during the therapy and obtain information about specific anger-evoking triggers. After obtaining all this information it is essential to teach patients how to manage physiological arousal and learn to lower bodily tension, develop emotional regulation and self-control skills, take constructive action on precipitants of anger whenever possible, and employ distraction and emotional palliative coping techniques when no constructive action is possible.

The last lecture I want to mention was a speech called “Moral Disengagement” given by Albert Bandura and Cloe Madanes. Dr. Albert Bandura, one of the most prominent psychologists of all times is currently a professor of Psychology at Stanford University and past president of the American Psychological Association. In the world of psychology he is best known for his substantial theories such as Observational Learning, Social Learning Theory, and Self-Efficacy. The presentation addressed how otherwise good people can do cruel things. Different mechanisms through which people disengage moral self-sanctions from detrimental conduct were described. Also, lecturers listed the social conditions that foster moral disengagement.

It is impossible not to mention two interesting events that took place at the conference. The biggest conference hall was all occupied by the attendees of the conference in order to listen to Aaron Beck and Salvador Minuchin. The presence of these significant names captured the interest of all participants and everyone was very eager to be able to listen to whatever they would say and to be part of a discussion. Aaron Beck is a psychiatrist and currently a professor of emeritus in the department of psychology at the University of Penssylvania. He is also the President of the Beck Institute for Cognitive Therapy and Research and the Honorary President of the Academy of Cognitive Therapy. He is widely accepted as a father of cognitive therapy and developer of self-report measures of depression and anxiety including Beck Depression Inventory, Beck Hopelessness Scale, Beck Scale for Suicidal Ideation, Beck Anxiety Inventory, and Beck Youth Inventories.  He is author and co-author of more than 375 articles and 13 books. He wasn’t able to attend the conference itself due to some personal issues, however, a video conference with huge screens in the conference hall were prepared in order to have a live interview with Dr. Beck. The most interesting part of that interview was Aaron Beck being interviewed by his own daughter, Judith Beck, a psychologist who is the Director of the Beck Institute for Cognitive Therapy. One very simple, however, very important remark from that interview was Beck advising to psychotherapists to “adapt the therapy to a person; instead of trying to adapt the person to the therapy”. Another interesting statement that I remembered the best from the conference was a comment Albert Bandura made on psychology getting affected by biology more and more each day: “We should be psychologizing biology rather than biologizing psychology”.

After the interview with Aaron Beck, another great contributor to psychology Salvador Minuchin took the stage to give a lecture and answer the questions. Salvador Minuchin is a family therapist who developed Structural Family Therapy. In 2007, a survey of 2,600 psychology practitioners named Minuchin as one of the ten most influential therapists of all times. He has been a Research Professsor of Psychiatry at New York University, and Professor of Child Psychiatry and Pediatrics at University of Pennsylvania.

In December, 2009, in Anaheim, California the largest gathering in the world of psychotherapy, The Evolution of Psychotherapy conference took place. Coined as one of the most important and interesting psychological conferences in the world The Evolution of Psychotherapy Conference is held every 5 years and attracts over 6000 people who are in psychotherapy field. The main feature of the conference is the factor that the biggest names of contemporary psychology, probably the living legends of psychology field are sharing their experiences and ideas in their lectures, organizing workshops, and master classes.  It was the first time I attended this conference (and I was the only psychotherapist attending this conference from Azerbaijan), and the impression it left on me was outstanding. All possible topics in psychotherapy were discussed by specialists and even creators of those theories and approaches. Debates of prominent specialists were of a special interest, because hearing contradictory ideas and reflecting on them while discussing them with others broadened our view about many concepts of psychotherapy.  It was a pleasure to introduce Khazar University, Psychological Counseling and Psychotherapy Center as the first professional psychological center in Azerbaijan and build possible collaborations with worldly renowned psychologists.


4 Comments

Where do I work?

The Psychological Counseling and Psychotherapy center established at Khazar University is one of the first attempts in advancing mental health assistance in Azerbaijan. Having good mental health helps you make appropriate decisions and to deal with life’s challenges at home, work, or school.

If you broke your leg or came down with pneumonia, you wouldn’t let it go untreated. Often however, people ignore mental health problems thinking they will simply “snap out of it,” or that their condition is something to be ashamed of. Sadly, such thinking prevents people from getting the help they need. They do not acknowledge that even small psychological problems, if left untreated, may escalate into serious medical and social dysfunction. Sometimes getting help is a matter of changing your mind as well as your life.

Children and teenagers are especially susceptible to psychological problems. The most prevalent problems associated with this age range are: rebellious behavior both at school and in the home, nervousness, antisocial behavior, running away, friendship issues, exam stress, compulsive habits, sexual problems, and shyness.

 Our center offers help to:

  • People of all ages
  • A wide range of psychological problems
  • Companies and corporations (individual or group sessions)

Our team of specialists practicing at The Psychological Counseling and Psychotherapy Center are educated and trained in Europe and the USA and guarantee a high level of professionalism whilst maintaining full confidentiality for their patients. Guest specialists from developed countries regularly visit our center and provide short counseling and  therapy sessions for the patients.

The specialists in our center deal with people experiencing various psychological and social problems which include following:

 Marriage issues                                                Life coaching              

Relationship issues                                           Career planning

Sexual therapies                                               Stress Management

Depression                                                       Anger Management

Panic Attack                                                    School and Workplace Problems

Anxiety and Fears (Phobias)                    Exam Anxieties

Social Phobia                                                   IQ Tests

Sleep Problems                                               Educational Coaching

Childhood Behaviour Disorders               Physical or Sexual Abuse

Substance abuse (drugs, alcohol, nicotine)     Suicidal Thoughts

As a director of this center I want to add that we are open to collaborations with different psychological organizations all over the world, also to conduct joint research projects.

Ulker Isayeva.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.